Monday, July 17, 2017

विणा सहस्त्रबुध्दे यांची स्मृती गुरूवंदनेतून जागविली







गुरूपौर्णीमेच्या निमित्ताने एस एन डी टी संगीत विभागाने विदुषी  वीणा सहस्त्रबुध्दे यांना समर्पित केलेल्या कार्यक्रमात त्यांच्या काही बंदिशी, त्यांनी विद्यापिठात संगीत विभाग प्रमुख म्हणून पाच वर्षे ( 1985 ते 1990) त्या काळात दिलेल्या चालीतून तयार झालेली गीते..सादर झाली. प्रयोगशिल शिक्षिका..म्हणून काम करताना त्यांच्या स्वभावाची वैशिष्ठ्ये् आणि त्यांचे लक्षात राहिलेले साधेपण याची अनेक शिष्यांच्या मनातून तयार झालेली त्यांची प्रतिमा आणि त्यातून विणाताईं विषयी निर्माण झालेला जिव्हाळा रविवारी अठरा जुलैला  सकाळी झालेल्या गुरूवंदना या कार्यक्रमातून उपस्थित संगीतप्रेमी रसिकांना आणि विद्यापिठात संगीताचा अभ्यासक्रम करीत असलेल्या विद्यार्थीनीं ऐकता आला.. आणि आपल्या विद्यापिठाने काय गमावले आणि काय कमावले याचा उलगडा होत गेला..

 त्यांच्या काळात ज्यांनी त्यांच्याकडून संगीताचे ज्ञान घेतले असा काही माजी विद्य़ार्थीनीं तो सादर केला. यात शिरिष करंदीकर, विद्या निवळीकर,  अंजली आपटे, शैला वझे, डॉ. राजश्री महाजनी, खास दुबईहून आलेल्या आरती पाठक (स्वरसमूह संस्था आणि गांधर्व महाविद्यालयाची शाखा तिथे चालवितात ) आणि अंजली मालकर यांनी इथे त्यांनी चाल दिलेले श्र्लोक, काही सरस्वतीवंदना, समूह गीते..काही बंदिशी आणि  तराणे..तसेच अडाचौताल रागातली खास चीज..यातून रसिकांपर्य़त पोचली..
काही दुर्मिळ ध्वनीचित्रफितीतून वीणा ताईंचे गान गुरू म्हणून केलेले मोलाचे कार्य इथे पुन्हा पहाता आले.




 हा भावनामय आणि स्वरांतून गायलेल्या रचना  ऐकवून विणाताईंवरचा स्नेह पुन्हा पुढच्या पिढीपर्य़ंत पोहचविला. याची सगळी संवादाची जबाबदारी डॉ. पौर्णीमा धुमाळे यांनी मनोभावे सांभाळली.


भारती बराटे, सीड इन्फोटेकच्या संचालिका, एस एन डी टी च्या मराठी विभाग प्रमुख डॉ. रेखा इनामदार साने, संगीत विभागाच्या प्रमुख डॉ. शितल मोरे. डॉ. लता गोडसे. विणाताईंच्या काळात साथ करणारे मणेरिकर काका आणि मिराशी सर यांचाही सत्कार या कार्क्रमात केला गेला. त्यांनी महर्षी कर्वे यांची प्रतिमा असलेला पुतळा भेट देण्यात आला.

विणाताई कलाकार म्हणून संगीत जगताला परिचित आहेत..पण त्या तितक्याच उत्तम शिक्षीका होत्या हे कदाचित अनेकांना माहित नसेल..त्या कुशल शिक्षिका कशा होत्या याचा या कार्यक्रमातून प्रत्यय पहायला मिळाला.आजही ह्या संस्थेने त्यांची प्रेरणा घेऊनच काम करणे सुरू ठेवले आहे. पुण्यातल्या एस एन डी टी च्या संगीत विभागाची सुरवात या विणावंदना या कार्यक्रमाने झाली.. त्यांच्या प्रेरणेतून पुढच्या पिढीला मार्गदर्शन लाभेल अशी आशा कार्यक्रमाच्या प्रास्ताविकात विभाग प्रमुख डॉ. शितल मोरे यांनी व्यक्त केली.

डॉ. विणा सहस्त्रबुध्दे हे नाव कानपूरहून पुण्याल्या जेव्हात्या आल्या तेव्हा हे नाव  फारसे कुणाला माहित नव्हते. पुण्याला आल्यावर त्यांच्या आयुष्याला कलाटणी मिळाली..काही दिवसातच हे नाव एखाद्या झंझावाता प्रमाणे जगातल्या संगीत क्षेत्राला परचित झाले..आणि त्यांची गणना शास्त्रीय संगीतातल्या दिग्गज कलाकारांमध्ये होऊ लागली. भारतभर दौरे सुरू असतानाच 85 मध्ये एस एन डी टी संस्थेत संगीत विभागात अद्यापनासाठी दाखल झाल्या.
एक मोठ्या कलाकार म्हणून समाजात वावरत असताना त्या इथे पूर्णपणे एक शिक्षिका म्हणून कशा वागत असत याची आठवण आम्हाला झाली. 

वीणाताईंची कामावरची निष्ठा..कुठेही परगावी गेल्या तरी आपली अध्यापनाची शिस्त काही त्यांनी मोडली नाही..त्या एकदा आपल्या गादीवर विराजमान झाल्या की पुढे अखंड त्यांचे संगीतविषयक ध्यान अखंड सुरु असायचे. त्यांच्या बाहेरच्या उपरक्रमातही त्या आपल्या विद्यार्थीनींना सहभागी करून घेत असत. संस्कृतकाव्यावर त्यांचा विशेष भर होता..अनेक सुंदर काव्य त्या नेहमी गात असत. आज सुगम संगीत, चित्रपट संगीत गाणारे अनेक ग्रुप आहेत.पण त्यांच्या डोक्यात शास्त्रीय संगीताचा कार्यक्रम करणारा एक उत्तम ग्रुप नाही याची खंत त्यांना होती..


त्यांच्या डोक्यात या विद्यापिठाच्या आजी आणि माजी विद्यार्थीनींना एकत्र करून शास्त्रीय संगीताचा क्वायर ग्रुप करायची त्यांची कल्पना होती.. त्यातून उच्च दर्जाचे साहित्य आणि शास्त्रीय संगीत लाोकांपर्य़त पोचवायचे, त्याची आखणीही त्यांनी केली होती..ते प्रत्यत्रात जमू शकले नाही..पुढे त्यांनी विद्यापीठ सोडले आणि ते काम अपुरे राहिले..

भारती बराटे यांनी आपला वीणाताईंचा स्नेह कसा होता आणि आपण किती चांगले काम करीत आहात जाणीव करून दिली.

रेखा इनामदार सांने यांनी वीणाताईंच्या एस एन डी टीतल्या प्रवेशापासून  त्यांच्या सहवासात जगलेल्या आठवणी जागविल्या.. आज त्यांना असा कार्यक्रम पाहून धन्यता वाटत असेल असेही त्या म्हणाल्या..














 आज या निमित्ताने काही माजी विद्यार्थीनी एकत्र येऊन हा कार्यक्रम कतरताहेत..निमित्त वीणाताईंच्या पहिल्या स्मृतिचे असले तरी हा उद्देश समोर ठेऊन शास्त्रीय संगीताचा प्रसार करणारा हा कलावंत समूह एकत्र झाला..हे या कार्क्रमाचे मोठे यशच मानावे लागेल..


यातूनच वीणाताईंनी घालून दिलेल्या मार्गावर चालणारा हा एस एन डी टी चा ग्रुप यातून तयार झाला..यातून अधिक काही पुढे कार्य सुरु राहिल अशी आशा वाटते..




- सुभाष इनामदार, पुणे
9552596276


Sunday, July 16, 2017

कतरा कतरा गम.. उर्दू गजल संग्रह






हिमांशु कुलकर्णी यांच्या उर्दू गजल संग्रहाचे गुरुवारी प्रकाशन



गुरूवारी हिमांशु कुलकर्णी यांच्या ...कतरा कतरा गम.. या उर्दू गजलांच्या पुस्तकाचा प्रकाशन समारंभ पुण्यात होत आहे..
डॉ. अनिश चिश्ती यांच्या हस्ते राजहंस प्रकाशनाच्या या पुस्तकाचे प्रकाशन होत आहे.. घोले रस्त्यावरच्या नेहरु सांस्कृतिक भवनात   20 ला संध्याकाळी सहाला  होत असलेल्या या समारंभात. रवि दाते( संगीतकार), प्रदिप निफाडकर(गजलकार) आणि डॉ. सदानंद बोरसे ( राजहंसचे संपादक)यांची भाषणे होणार आहेत..
पुस्तकाची प्रस्तावना निदा फाजली यांची आहे..त्यातलाच हा काही भाग..


हिंमाशु एक नया गजलकार..


चांद को आराईश की, फूल को जेबाईश की और हुस्ने जाती को नुमाईश का जरूरत नही होती
 शायरी भी कुदरत की एक नेमत है.. यह दरख्तों की तरह लहलहाती है, सितोरों की तरह  जगमगाती है, बच्चों की तरह मुस्कुराती है, नदी की तरह गुनगुनाती है.. इस लहलहाने, जगमगाने या मुस्कुराने के कायदे नही होते..




हिमांशू कुलकर्णी की रचनाएॅं उन के जज्बात और एहसासात का आइना है..
उन्हे जब जहॅां जैसा दिखाई दीया है उसे अपने शब्दोमें बयान किया है.. उनके इजहार का फार्म गजल है.. इन गजलों में, परंपरागत मीनाकारी नही है, शब्दोंकी प्रचलित लयकारी सै का भी कही कही आजादी बरती गयी है, मगर जो विशेषता इन्हे रचनात्मक सौंदर्य से सजाती है, वह कवि की ईमानदारी है..
उन्हों ने जैसा जिया है, वैसा लिखा है.. अपने अनुभवों पर विश्वास और उनको बयान करने की निरंतर प्यास ने साधारण लफ्जों को जगमगाया है.. और पढलेवालों मे यह एहसास जगाया है.. कि सोना खरा हो तो उसे किसी टकसाल की मुहर की जरूरत नही होती..
 हिमांशुजी मराठी के जाने पहजाने रचनाकार है.. मराठी मे उनकी पुस्तकें प्रकाशित हो चुकी है.. लेकिन गजल विधा के प्यान ने उन्हे उर्दू के करीब किया है.. मराठी और उर्दु के इस इन्टरएक्शन ने सिर्फ उन के अंदाजो मे ताजाकारी पैदा की है..एहसासातो जज्बात की ऐसी सूरतें भी कामयाबी से उभारी है.. जो उनकी गजलो की अलग से पहचान कराती है..
हिमांशु जी की इन गजलों मे दो तहजीबों के जुडाव ने क्या जादू जगाया है, जिसके लिए वह बधाई के योग्य हे.. आशा है मराठी कविताअोंकी भाॅंति उनकी उर्दू गजलों को भी पाठको का प्य़ार मिलेगा..

निदा फाजली_